Fapa Tlan Bo Lo Zawk

Lal Isua tehkhin thu lar tak ‘Fapa Tlan bo’ thu (Luka 15: 11 – 32)a a tlan bo lo zawk, fapa upa zawk hi Lal Isuan he thu a sawi laia ‘Pharisai leh lehkha ziaktute chungchang sawina a ni’ an ti thin a. Tunlai atan chuan ringtu, kohhrana rawngbawl mekte chanchin a ni kan ti thei ang. Zac Poonan pawhin a lehkhabu Beauty For Ashes’ ah‚ 'Fapa tlan bo thu a, a fapa upa zawk hi Kristian rawngbawltute chungchang sawina a ni a,' tiin ring-tu, thahnemngai taka rawngbawl mekte tana inenfiahna tur tha tak tak a ziak a ni.

A rochan ai laa a nau a tlan bo lai pawhin ani chu a pa hnenah a awm a, a pa tan rinawm takin a thawk a, a pa rawng a bawl a, a pa a chawimawi thin. Chuti taka fapa fel leh a pa tana rinawm chu ni mah se, a nunah leh a pa rawng a bawlsak danah chuan dik lo leh felhlel deuh a lo awm ve nual mai a, chung zinga thenkhatte chu ka han sawi ve teh ang.

1. Mahni Tana Thawk / Mahni Hmasial

Fapa u zawk kha mi taima tak, hna thawk mi a ni a, a lo lanna hma-sa berah pawh hna thawhna hmun(lo)ah a awm a nih kha. A nauin sum tam tak a tlan bopui lai pawhin ani chu a pa bulah a awm a, apa tan hna a thawk reng a ni.

A thil tum ber chu hna thawh hmanga a pa tihlawm kha a ni a, chu chu a pa rawng a bawlnaah a ngai a, rinawm takin a pa tan a thawk niin a ngaih theih. A nauin a chan ai laa a chhuahsan hnu phei chuan engkim chu a ta la ni vek tur leh a pa ro chu a hui vek turah ngaiin thahnem a ngai zual sauh ngei ang.

A nau, rei tak bo tawh, sum tam tak nena chhuak ta kha engmah nei lo leh kehsawm vekin a lo haw a, a lawm thei ta reng reng lo. A nau bo kha a lo haw a, lawm viau tur a ni si a. Mahse, a lawm thei tlat lo. Lo lawm tak aruangin, a thinur tlat. In chhungah pawh lut duh loin pawnah a insawh tau nghawng nghawng a nih kha.

Hetah hian a nihna dik tak a lo lang chhuak ta a ni, a pa tana thawk ni lovin, ama tan, ama hlawkna atan, engkim chu a ta tura a ngaih avangin a lo thawk mai a lo ni a. 'Mi taima leh rinawm tak a ni… Mahse, hmangaihna avanga thawkrim erawh a ni lo' tiin Warren W. Wiersbe chuan a sawi a, hei hi thil awm thei tak a ni. A thawhrimna leh a pa rawng a bawlna zawng zawng chu a pa a hmangaihna vang a lo ni reng reng lo. Amah a inhmangaih vang leh a hlawkna tur a duh vang lek a lo ni. Chu chuan FEL nih a hlawhtir a, zahawmna a siamsak tel bawk ang.

A thawh chhuah te rawn chuhpui thei tur a nau a lo haw khan a nihna dik tak, mahni hmasial leh mahni tana hna thawk mai mai a lo nihzia a lang ta a ni. Tisa thila a hlawk avang te, mi ngaiha a zahawm avang leh a ropui avang te a, Pathian tana thawk a, Pathian tana rawngbawl tur kan ni lo. Rawng kan bawl chhan hi Pathian hmangaihna vang lo ni zawk rawh se.

2. Unaute Vei Lo Rawngbawltu

Pathian chuan fa pahnih min nei a, Pakhat zawk chu fapa tlan bo ang hi an ni a. Pathian ngaihsak lo leh Pathian hlatin an hun an hmang a, an tisa chakna leh duh zawng te an um a. A upa zawk chu keini rawngbawl mekte hi kan ni. Fapa naupang zawk a pa hnen atanga a tlan bo lai khan a u zawk chu a pa bulah a awm a, a pa tan hna a thawk a. Rim takin a thawk a, a theihtawp a chhuah thin. Chutiang chiah chuan keini pawh Pathian bulah kan awm a, kan inkhawm a, kan phak tawk leh remchan dan ang zelin, kohhran leh rawngbawlna kawng hrang hrangah kan buaiin kan tul a, kan tang a, kan theihtawp kan chhuah a ni.

Nimahsela, fapa tlan bo lo zawk chuan a nau tlan bo ta kha a vei lo reng reng a, a ngai reng reng lo. Hun rei tak a bo hnuah a rawn kir leh pawhin, a lawm ve lo. A thik hial zawk a ni. A pa tan a theihtawp chhuahin hna a thawk thin a. A hna thawh avang leh a rawng a bawlsak avang chuan a pa pawh a tilawm niin a inhria a, a ngaih a tha a, a lung a awi ringawt niin a lang. Mahse, a pa lawmna ber a lo hre reng reng lo. A pa chuan a fapa tlan bo zawk kha a ngaihtuah reng a, a lo kir a, a lo haw hun nghakhlel takin a thlir a ni tih reng reng a ngaihtuah phak lo.

A pa tana hna thawk a, sum tam tak thawk chhuak a, a pa ram leh a in leh lo te tha taka a enkawl khan, a pa chu a tihlim a, a lungawi ta emaw a ti a. Mahse, a pa lawmna ber leh duhthusam ber chu a fapa tlan bo ta hruaikir leh kha a ni si. Kei pawh hi fapa upa zawk ang hi ka ni. Pathian rawngbawl ka inti a, kohhrana ka tih tur leh ka rawngbawlnaah theihtawp ka chhuah a, Pathian chu ka lakah a lawmin, a lungawi mai turah ka lo ngai thin. Ka thla a lo muang mai thin. Ka unau bo ta te, Pathian la nei ve lote, chhandamna la chang lote hi ka lo ngai ngai lo reng reng.

Kohhran leh a chhungah kan buai a, kan thawkrim em em a. A nuam kan ti a, kan thlarau nun pawhin a hlawkpuiin kan hria a, Pathian nen kan inkar pawh dik leh fel riauin kan hre thin. Kan hlima kan lung a awi ringawt \hin em? Mahni unau bo tate vei lo leh ngai miah loin hun kan lo hmang ve reng thin ang a.

MIHRING THILTIHTHEIHNA

MIHRING THILTIHTHEIHNA

Pathian thiltihtheihna hi chuan sawi a hlawh a, kan ring emaw ring lo emaw, kan nunin a tawn leh tawn loh chu thuhran ni se, Pathian thiltihtheih zia hi chu kan hre chiang thawkhat a ni. Mihring pawh hian thil a ti thei tawh khawp mai a, Pathian tihlawm ai chuan mihring tihlawm hian lukhawng a nei tawh zawk hial ang.

Mihring hian min tihausa thei a, min chawisang thei a, min tidamin min chhanchim thei tawh khawp mai(a nghawng zel erawh chu eng pawh ni se). Kan duh hunah tak, kan duh dan tak leh kan mamawh ang zela mihring a chet tawh hi chuan kawng hi a kaw ve duak duak mai nia.

Mihring thiltihtheihna chu hnar phal loh hnar ngam loh hian a lo thleng a, mihring tuihalna mihring thiltihtheihna chu a thlahlel fo bawk. “A dik a piang te, a zahawm apiang te, a fel apiang te, a thianghlim a piang te, a thangmawi a piang te” (Philipi 4;8) tih lam kha chu kan ngaihtuah thleng tawh lo a. Rem leh rem lovin Pathian malsawmna nen kan sawizawm a; ‘Kan dil loh zawk malsawmna, kan dil baka Lalpa thilthlawn pek’ titein kan sawi mawi chawp ta zel mai. Rem leh rem loin mihring thiltihah Pathian kan sawi lut ve ta mai thin.

Genesis Bung 14-naa Abrahama( Abrama a nih lai) dinhmunah hian ding ta ila, vawiina ringtute hian engtin tak ti ang maw.

A unaupa Lota chenna Sodom chu an chhehvela Lal Pali tangrualin an bei chiam a, an ei tur leh an ro thil zawng zawng zawng te chhuhsakin, Lota pawh an hruai tel ve a. Chu mi chhanchhuak tur chuan Abrama leh a mite an chhuak a, hlawhtling takin an rawn haw. An thil hlu te an lak let bakah, an mi hruai te pawh an hruai kir leh vek a.

Chutianga an rawn haw hnu chuan Sodom Lal chuan fing takin Abarama chu ruahmanna a siampui a, “ Mihring te hi mi pe la, sumte hi chu nangman nei rawh” a han ti a. Abraman a lo duh awzawng lo. “ Lazai khat te pawh, pheikhawk chilhna pakhat te pawh, i neih reng reng chu ka la lo ang, tiin Lalpa Pathian hmaah ka kut ka phar tawh a ni; chuiti lo chuan, ‘Abrama chu keima tihhausak alawm’  I ti dah ang e” tiin a lo chhang hmiah mai. Sodom Lal tan khan a beidawn thlak hle ang.

Abrama khan engvangin nge a lak mai loh eng vangin nge a hnar a, mi thil pek lo dawn chu eng nge a dik lohna? 

John Gill Bible commentary chuan heti hian a sawi a, “ Abrama kha ral do tura a chhuah hma khan a tawngtai ngei ang a, chutah hnehna a dil ang. Pathianin hnehna a pek phawt chuan thil dang reng reng a lak loh tur thu a lo tiam a ni thei” hei hi a pawmawm viau, ‘Pathian hmaah ka kut ka lo phar tawh si a’ a ti a nih kha.  Pathian hnena a dil kha Pathianin a pe a, chu chu a duh tawk hle a ni. A dil loh zawk malsawmna  leh a mamawh bak kha lak a tum miah lo a. 

Genesis bung 12-ah Pathianin Abrama a kohna kan hmu a, mal a sawm tur thu a tiam bawk, Chumi hnu rei loteah Hausak theihna hun tha a nei a, Pathian thutiam chu a takin a lo thleng ta a ni mai lo em ni? Engvangin nge Kha hun tha kha lo hnar.

Sodom Lal kha Lal phakhar tak a ni. A nihna takah chuan khang thil insem tura a tih zawng zawng kha Abrama ta tur reng a ni a, hmelma lak atanga la lettu a nih avangin. Chu chu Abraman a hre ve kar a, Sodom Lal ruahmnna kha a pawm chuan, Pathian hming a la tichhia ang a, a hausakna chu Pathian atanga a dawn ni loin Sodom lal lak atanga a dawn a ni dawn tih a hria a. “Abrama chu keima tihhausak alawm” ila ti dah ang e, tiin Sodom Lal a chhang. Mihring tihhausak nih kha a duh lo a, a mawlsawmna dawna Pathian aia mihring a langsar tur kha a remti lo a ni.

Abrama dinhmunah hian ka indah chhin thin a, a thutlukna hi a ropuiin a va fim tak em. Mihring thiltih kha Pathian thiltihah a rin lut ve mai lo a, nakina Pathian thiltih luahlan tur khawpa mihring thiltih lo lang tur kha a duh lo a ni. Pathian malsawmna a dawn chu sawi mam chawp ngai, sawi dik chawp ngai ni turin a duh lo a. Pathian rin luh chawp ngaihna Malsawmna chu Pathian malsawmna, Pathian atanga lo chhuakah a ngai thei lo a ni.

Kan dil hma pawha kan mamawh zawng zawng hretu a nih avangin kan dil miah loh kan mamawh min pek pawh a awm ang. Mal min sawm theih nan kan mihring pui te leh he khawvel thil ngei pawh hi a rawn hmang tangkai thin ang. Nimahsela, mihring zawkin pathian kan hmang tangkai ta a, inphen nan leh thiam inchantir nan Pathian tan kan hmang ta thin .

Pathian malsawmna kan tih tam tak hian Pathian hming a tihchhiat zel a, Pathian sawi luh chawp a ngaih zel chuan Pathian thiltihtheihna ni lovin Mihring thiltihtheihna dawngtu kan ni zawk mai lo maw?

Pathian chawisan nge kan nih Mihring chawisan, pathian tihhausak nge kan nih Mihring tihhausak? He khawvel, mihringin thil tam tak a tih theih tawh naah hian Pathian thiltihtheihna chauh hi a ni, kan innghahna tur leh kan la rin tlat tur chu.

MIN NGAIDAM RAWH

A message hnuhnung ber ka dawn  zan kha ka mut hmat zan tak a ni a, ka hmuh meuh chuan a tih tur ang chu a lo tifel diam tawh. 

Kha message kha  a rawn thawn hun tak, dar sawm velah khan lo hmu ta pawh ni ila, engtin nge ka lo dawnsawn ang a, engtin nge ka lo chhan ang le? A duh dan leh a mamawh ang takin ka chhan kher pawh ka ring lo. Keini inkawm ve te chu fiamthu leh thu ho mai maia râk ṭhin kan ni a, kan chet chhiat a, harsatna kan tawh ve chang pang pawhin kan innuihsawh hmasa te te ṭhin kha a ni a. Thil pawimawh thu pawimawhah pawh fiamthu nena chawhpawlh loh chu kan thiam ngai lo.

Chuvangin kha tiang message kha a hun takah hmu ta pawh ni ila, a uang leh tho turah ka ngai ang a, a thangkama awh loh tumin, ka lo fiamthu khalh duh mai ka ring. Ka ti tak tak, “Teh ngawt a, eng nge ngaihdam i ngaihna chhan tur awm?”  ka ti hauh lo ang. “Ka ngaidam thei lo che, i rawn kal apiang hian min tihautak ziah, chaw i heh si, tui i heh si” ka tih loh pawhin smiley  zinga nui hmelchhe ber ka thawn lêt ka ring. 

Eng thil nge a hmachhawn mek ka hrechiang lutuk. A rilru a nâ a, a inchhir lutuk tih pawh ka hria. A harsatna hmachhawn mekah chuan a thiam lo zâwk nia ka hriat avangin, kan inbiak chang pawhin ka lo zilh a, ka lo hau fo ṭhin. Naupang chhia kan ni tawh lo a, thil ṭul feah lo hi chuan kan inphone khat hle. Buaina a han hmachhawn takah chuan a khawhar leh inbunruahna mamawh hian min lo be ve ta zeuh zeuh zawk a. Chutiang hunah chuan ka lo hau a, ka lo fuih ṭhin. 

Kha tiang thil a thlen hma kha chuan thil ti ho reng leh intlawh tawn reng kan ni a, ani chu a che sawn zaâwkah a ṭan avangin, a lungleng leh khawhar chuan a ṭhiante ho min rawn be kual ṭhin a, a biak tam loh ber ka ni ang. Min rawn biak ve chang chuan a rilru tino zual tura lo dawnsawn kha ṭhain ka hre lo a, a duh ang a sawi zo nia ka hriat chuan thil dang ka lo sawipui daih ṭhin, “Tikhan tleirawl chhe lo apiang i lawr kual ang a, i duh leh i zin ang a, i duh leh luiah i kal ang a,” ka lo ti vel mai mai ṭhin.

A chunga thil thleng kha midang chunga thleng lo  a ni bik lo a, a thil tuar kha khawvela tuar awm chhun pawh a ni hek lo. A mizia ka’n en a, puitling taka lo hmachhawn a, chhel taka a tuar tlang lohna chhan tur ka hre reng reng lo. “Mipa kan ni alawm le” tiin a harsatna chu a inhnehtir a tum loh zia a sawi fo. Thutlukna mak tak a siam hmaa a whatsapp status-ah te chuan lui kama a thlalak a rawn dah chhuak a, a hma ang tho khan thu ho tak tak a rawn sawi leh a, a hmel pawh a ngai reng.

Kha tiang kha a ni tih kan hre bik lo a, a harsatna kha buan hneh lo turah kan ngai lo. Mahse, kan hrechiang emaw kan tih kan ṭhianpa kha kan hrechiang lo hle a ni. A nunna chelh tura min beisei takin, hriattirna min rawn thawn ṭheuh a, keini lah chuan kan lo hrethiam der si lo. A duh thu ngeia thi angin lang mah se, a duh dan a ni bik lo tih ka hrethiam.

Kan ṭhianpa thih thu inhrilhin kan inbe kual a, a ṭhen te chu a ruang thlah ngei turin kan kal khawm a, thil thleng kan sawi ho lai chuan, “Min ngaidam rawh u aw” tih whatsapp lama kan dawn ṭheuh thu kan sawi ta hlawm a.  Kei chu ka lo muhil tawh a, a ṭhen chuan whatsapp an lo en lo a, a ṭhen chuan hetiang lam hawi hi a nih an ring lo. Thil hmachhawp tam tak kan neih te leh mawhphurhna eng  eng emaw a kalsan avanga a inthiam loh thu  a sawi fo avangin, a hun taka hmu te pawhin a heti lam hi a rawn sawi niin an ngai a. A nunna lak a duh thu a sawina a ni tih kan hre thiam pha lo kha, keini zawk hi ngaihdam ngai chu kan ni.

A thihna hmangin midang nunna chhanna tur khawpa thil pawimawh min zirtir a. Tu pawh, an harsatna min hrilh a, an manganna min hrilh ngam ve tu; min hrilh kher lo pawh, ka hmelhriat te zinga buaina leh harsatna tâwk ka hriat reng reng, hetianga mangṭhana thu emaw, inchhir thu emaw, thih châk thu emaw, ka hriat phak a sawi reng reng chu ka chhâng lêt ang. Fiamthu a ngaih theih tura sawi pawh nise ka tibuai tho tho ang.  A thil tum ti thei lo turin ka tibuai ang a, a nunna hlut zia chu ka thiam tâwkin ka hrilh nawn leh ang a. Nunna pakhat tal ka chhan ve thei mai thei a sin.

Hetiang hian kan ṭhianpa chungah khan ti thei ila, a thil min hrilh kha lo hrethiam i la, a hun takah hmuin lo chhâng let thei ila, hei hi a hrethiam tawh ngei ang, “Pathian min pek kan nunna hlu tak nena inbuktawk thil engmah a awm lo, Nunna dang chauh lo chu”

 

I INBUAL TAWH EM?

“ Fùn hnih chauh la ang, zanah thil kan lei tam thei dawn a lawm”

“ Ngai lo! Fùn thum la ang.”

“ Nia, zanin te chu…

“ … ‘nih leh khawi meizial kha.”

“ Kha!”

“ Cigrette kha…”

“ Zo zial kha zu mai mai rawh, i zu tam tawh bik lutuk!”

“  Eh eh e! Kan lei leh hun chu ka ak ve tawh ang!”

Kei, Ventea leh Chhana te kan ni a, ka pa scooter ka ru chhuak a, ‘thil’ lei tumin Hnahthial kan pan mek a. Kha’ng hun lai kha, sawhchiar tuina chu a sa tam leh tam loha kan teh ṭhin lai leh, thusawi tawi apiang thu sawi ṭha ni a kan ngaih lai kha a ni a. ‘Naupang chhia’ min tihin kan haw ṭan a, tlangval min tihin kan zak leh lawi si. Kan zirtirtu pakhatin “ kap chauh puitling rilru puitling si lo” a tih kha kan ni ber ang.

Mahse, rilru nei lo hul hual chu kan ni bik lo. December ni 31 hi kum tàwp a ni tih leh nuam taka hman tur a ni tihte kan hre ve tho. Uluk takin kan ur lawk a, hahîpin kan hisâp a. A hmang nuam ber nih tumin ṭan kan la a. Hman dan tur leh kan mamawhte pawh tu hrilh mah kan ngai bik lo. Engkim huamin chu lam chu kan pan nal nal  mai a ni. Kan veng chhungah chuan kan lei ngam lova, min hre ngai lote hnen aṭanga leiin man chhuah kan har ber ang tih pawh kan chhût thiam ve thlap.

‘ Saw Police!’

Kan duh ber chu kan paipawn ve ta ṭat a, Chhana leh Ventea phei chuan bag ah an inchuh hial. “ Fùn khat hi zan tirah, a dang pahnih hi zan laiah…” tiin, lu hai chiai chiaia zan tumtàwi a, kum hlui thlah liam kan tum a. Ventea phei chuan haw kawng aṭanga in ṭan mai a rawt a, zanriah ei laia chhungte man chhuah kan hlauh avangin kan khap a, a ruk chuan nghâkhlelin kan za ve chung tho.

Kan thil neih chuan kan pum a thlen hma aṭangin min tidanglam ṭan a. Scooter a chuáng chung chuan kan hmabak kum  hlui thlah zan nawm tur zia chu sawiin kan phúl hlut a. Mahse…

“ Saw! Traffic Police!”

Kan hmuh rualin min hmu ve nghal. Tlan pelh mai tum nak alaiin min rawn hûi ta tlat. Traffic dan kan bawhchhe fai vek, chu aia hlauhawm zâwk chu kan thil ah mawlh hi! Kan inmelh a, Chhana chuan “ … An check lovang, huai deuh khan meng tawp rawh” tiin, ventea chu a fuih a.

Min han endik ta a. Police pathum zinga pakhat chuan, “ Document nei si lo, Scooter ṭawng bawk si, in la inthreeble zui, helmet khum lo leh nghal, ka beng zawk dawn che u em ni?” a ti a. Ngaihdam dil a sawt si lo.

“ Chêng …’nga chawi r’u!”

Chhana chuan rang zetin chêng sawm a pe a, “ … min kir lo mai rawh Pu, a tlai tawh sia, kan kal nghal mai ang aw”

“ chêng nga ka tia mi? Za nga ka tia lawm! In neih loh chuan in chhungte fawn nghal r’u!” a ti a, a ṭhu ta hmak mai. Ṭhu kun lap chungin kan inmelh relh relh a.

Police pakhat chu a tho thut a, “ Nang kha! Min melh rum ve e lo?” tih leh chêt arual nghal, Ventea chu a rawn ṭham ta mai. Keini’n kan lo dang, kan buai ta. Chhana’n ‘huai deuhih meng tawp rawh’  a tih kha melh rum rawh a tihna emaw a lo ti niin!

Chu zawng ai chuan kan buaina lamah kan ip kan thlauh. Police te chuan phür zetin min mansak ta. Hriatthiam kan dil chiam a, Ventea’n a lo chhaih kawlh laklawh tawh avangin a sâwt si lo. Pawisa tel lovin min chhuah duh loh avangin kan sehhmeh leina tur 150 chu kan pe a, min chhuah ta a. 

Chhiat tâwk dik tak

 Kan tlan pelh rualin police kan ngeizia kan sawi ṭan a. ‘ An zu duh vang mai mai a min mansaktute hi an thiam bik lo’ tia kan inhrosak laiin tlangval panga vel, kawlh hmel deuh deuh hian min hmusit takin min lo chhaih a.

“ Engah nge thirchhia in rawn khalh?”

Thinrim tawh nak a laiin kan sa ta phat mai. “ Duh leh kan khalh ang, zawng ho!” ka va ti kher a.

Kan Scooter chu a ri chawrh a, min rawn ûm lêtin min rawn vawm a lo ni a. “ Hmelchhe ho!” tih pahin kan tlansan a. Liretheia chuang zawk chu a huai theih khawp mai.

Kawi hnih kan tlan a kan scooter chu chu a tei ta nawk nawk a, kan han en chuan a hnung lam ke a lo thêp vek tawh a. Ka pa Scooter hi a a ke thlâkna nen kan ru chhuak si lo va, a ke chhe siamna dawr kha kan tlan pel tawh bawk si. Han kal leh ila, police khan min lo man leh dawn bawk si. Kan ṭhut reng chuan ‘ Zawng ho’ khan min rawn nangching ang tih kan hlau si. Eng emaw chu kan tih ngei a ngai, kan vanduaina a va’n kaltluang tak. 

Tihdan tur chi hnih a awm; pakhat zawk chu, kan vanduai tawh tho thova, kum thar hmel hmuh tum lo law law ila, insuala inthah mang ṭhak mai tur tih a ni a. Pakhat leh chu… hreh mah ila tih a ngai tlat. Hand pump hawh tumin kein kan lêt leh ta. Thlangval ho khan min lo hmu.

“ Hei, nang ni kha!”

“Awi, tuai kan nia! Kan tuai thut.” Tuai ni awm takin kan kal vel a! Mahse min lo piai liam liam tho va, han tih let dawnin “ Tuai kan ni!” Kan ti laklawh tawh si!

Petrol leh lunglen

Mite’n “ Ngaiteh, kum hlui mual liam tur saw” tih hla zaitir paha “ kum hlui awding rih rawh” tia tlai nit la tur an thlahlai chuan, ruih tur zu nei lovin harhfim ker kawra tuai lem changing in tinah, ‘Awi! Sorry lutuks! Hand pump in nei mial em?kan lo hmang zuai!” tiin kan zawt kual a. Nei an awm si lo. Hah em emin leh hauh hmabakin kum hlui ni liam tur chu kan thlah liam ve ta a.

Zanriah ei khamah kan inhmu khawm a, kan hmelah chuan kan chhungten minhau theuh tih a hriat a.

Zan dar 7-a zu ruih tum chu kan harh ta kar si a, eng emaw tal chu ruih tul kan ti bawk si. Kan awm tum dana kana wm tak si lovah chuan. Ruih ngei kan duh bawk si. Petrol hnim ruih kan tum a, ka pa scooter akan petrol hman bang chu ru chhuakin sikul tlang kan pan a. 

Pawnchhia pawt thlerin petrol ah kan chiah a, “ Hmang nuam “ inti em emin kan hnim tan dawn ta.

Petrol hnim chu kan zei lo nasa mai a. Bakah, Zawnghokhan kan hmaite an lo tuai pilh ve phing pheng bawk si, ruihlamah a kal , a thip tlawk tlawk ringawt mai a.

Mahse a lo hnim thang Chhana chuan, “ a nuam dawn a nia! Zaingaihthlak te hia mawi bik. Mi zinga awm te hian kan intithei bik!” a ti a. Ruih ngei ngei chu kan tum ta ngawt maia.

Kan rui ta le! Thu peih lovin phulah kan  mu ta. Ventean a pa phone chhe zet a rawn pai chhuahah chuan, Lalsangzuali’n  ‘ kum hlui kum hlui’ a tih chu kan ngaithla a, Petrol chuanlunglen lam min lo tumsak ve khanglang bawk a, kan nun hlui te kan ngaihtuah chhuak a, kan lungchu a aleng ve tae m em mai a.

Ganja leh Vangvat

Kan pathum hian naupan lai atanga sual hrat kan ni a. Aremchang apiang kan zawng ve  ni tawp mai. U Tetea te kawmthlang huana Ganja kung lian deuh hnah chu kan zu ru thin a.Vawi khat chu a neitute hmuh laia lak a rem si lo va, zuk ngei kan tum si. Chhana hi, “ E! Ka marble a lum” tih pahin huanah a tlan lut a. Fing kan tie m em a, “E! keipawh” kan ti a, kan tlan thla ve a. A  awihawm loh zo ta. U Tetea chuan a lo hrethiam mai a, min hau lo chuan, “ chhana, Vente, a zar ti tliak tawh s’u aw!’ a rawn ti a. Zak ru deuh chungin kan la ta tho  a.

Zan khat chu a zialna tur lehkha kan nei lova. Pu Lawma te meizial lehkha dil dank an ngaihtuah a. Chhana leh bawk chuan fing takin, “ Pu, Meizial lehkha… pahnih vel lek min lo pe… In Ruata saw, vangvatin a zuk a, a thi nasa lutuk a, nel a tan..”

Pu Lawma chu a ngawi vung vung a, “ Chhanhim, tun ang thal rumah khawia vangvat mahin a zuk lo ang!” a lo ti a. Min pe lo chiang a sin!

Chhai lai D kan chhai lai

Hmanah, ngaihzawng neih nachang kan hriat tirhin, chhana hian a la hrethiam ve vak lova, neih chu a duh ve si, Te-ichu ngaihzawn ve ngei a tum a. chance kan pe a, kan bihthla ta a.

Te-I chu pavillionbangah a nem bet a, “ Mawh! Min hmangaih nghal rawh..tunah!”

“ teuh lo! Min rek suh! Ka ten che!”

“ Ka hmangaih che I tih lohchuan, hei hi a ni mai” tih pahin a kut tum lekin a tin ta uaih uaih mai.

Te-I lah a lo duai biksi lo, “ kaduh lo che ka ti! I hmel chhiat bakah I rim chhia!” a ti a.

Chhana a thinrim, “ Eh eh e! hmeichhiat te te min cho em ni?” tih pahin a bawh bet. Inngaihzawntir kan tum te chu an insual ta! Pakhatin fawha tum, pakhatin “ ka she dawn che” a lo ti si!

Chung vel chu kan sawi chhuak a, kan hlim khawp mai a.

Zahzelah Chhana chuan, “ Petrol ruih hi a mak ngei mai! Ka kut hi meiin ka dep a a sa thei der lo” a ti a.

“ A saa! Ka kut a nih kha” Ventea kut a lo dep zawk a. Petrol ruih chu a lo mak ngei mai.

Sana kan en a, dar sawm vel a ni.Tih leh ngaihna kan hriat va tawh loh avangin, thalai zaikhawmnaa tel tumin kan inzui thla ta a. 

Kuhva nge thinlung?

Kawngpui kan thlen chuan Ventea ralkhat bialnu Sawm haw lam kan hmu thut a. Kan petrol rui chu kan huai nasa mai si.

“ Ka ko ding ang a, bêm ang che” ka tia.

“ Sawmi” a kal chak sauh a.

Ka um a, ka chelh ding a, “ Ventea hi inbêmtir hram teh!” ka’n ti pawp mai a, a ding ta a.

Ventea chuan a din chilh a,an aw hre phâkin keini kan ding a.

“ Ih… Chow in kang dawn ‘mi?” 

Sawmi chuan Chow fun lek kuhva vel a pawm ṭun a “ Aw” a ti chhum hmak a. 

“ Tute nen?”

“ Kan chhungkua in”

“ In chungkua maw? Ka ngam vek!” petrol effect tak hi chu aw! A va ṭul lo tak!

“ tak tak a. Kan chow kannaah lo tel ve zawk la!” Chhana nen chuan kan inen a, chow fùn khat leina pawh kan nei tawp si lo va, kan lo nui ru char char a. A sawm thlu dawn chuang lo bawk a, pawi pawh kan ti lo. Sawmi chu a ngawi reng a.

“… Nih leh min duh ve em?”

“ Duh lo”

“ Engtin nge min duh theih ang?”

“Engtin mah”

“ Kei chuan ka duh lutuk che, I tan chuan thih pawhka huam a sin!”

“ Duh leh thi la!”

“ Ka thih hmain… ih Kuhva kha min p eve tal la?” te a tit a vel mai mai a.

Kuhva a pe a, “ Petrol rim inam si” tihpahin hmui hupin Sawmi chu a kal ta daih a.

“ Hei hi, Kuhva hi I thilung angah ka lopawm ang!” tiin a a u zui a. Ventea chuan pek pawh min p eve phal lovin a hmangaih ber thinlung chu a thial sent a buah buah a.

Tengtere ruih chu!

Thalai zaikhawm chu kan va pawh ve a. Mahse kan bula thu apiang chu, “Petrol rima name m mai!” Tih pahin an insawn zel mai, awm rei ngam chi a ni lo.

Kan ruitawh silo. Lu na leh luhai vanga luak chhuak zawngin a thawk ta. Kan ril a tam bawk si. Chau em em a, bazar shed a indelh thuah nuaia kan mut lai chuan Chhana chu a tho hluai a. “ Hawh u, kan inah… Tengtere kan nei!”

Dar sawm pakhat a pel ta. Nula leh tlangval inngaizawngten, music mawi em em ngaithla chung a tui thei tawpa ei sen loh khawpa tam ar an kan lai leh, duh taka an inkuah hun lai vel chuan,keini chuan tengtere bak ngaihven phâk kan nei ve ta si lo.

Tichuan, Chhana te inah tengtere hawp tur kan dap a. Mite an zai ṭhap ṭhap laiin keini chuan thawm dim em emin tengtere chu kan chhum lum a. Ventea’n a tithak a, keiin ka chhum lum a, Chhana’n chi a al thung a. Kan ril a ṭam nen, kan rui phur nen, a thur a ni tih pawh hre lovin kan in ta khawlh khawlh mai a. Mite’n kum thar an nghah laiin keini chu tengtere tuiin kan luna a tihreh hun nghakin ṭhutthlengah kan ṭhu ṭhap a. Kan lu lam kan ngaihchan laiin halpuah a puak tan tihah, kan pum lamah thawm a awm ta! Ventea pum chu a ri ruih ruih a, a tho thut a.

“ Khaw nge ek in?!”

Hmanhmawh em emin ek inah a tlan lut a. Lo chhuah leh pahin, “ Pik char char!... Het!... leh zuai” ti pahin a tlan lut leh a.

Chutah, Chhana! “ Lo chhuak vat the! Ka pik ve dawn!”

Biak in lamah an au a; Kan sualna zawng zawngte Kum hluiin liampui sela… Ventea a lo chhuak, Chhana a tlan lût.

He kum thar hian malsawmna lo thlen rawh se…! Kum a thar ta! Ka pum a ri ve ta! “ Chhana, Lo chhuak vat rawh”

He kum thar hi lawm châka kum tluana lo inup tawh mipuite chuan, an nghah chhuah kum thar chu halpuah leh halmawi leh awrawl hmangin an han puahkehpui ta huk mai a. Chutih laiin kei erawh chu, ek in kawngkhar inhawn hun nghâkin, thla tla phunga bawp khawkherhin ka ip ngat ngat thung a. Rocket mawi tak tak an phit chhoh zuai zuai lai chuan, chhuk zawng a phit thlak zuai bak châk dang ka nei ve lo.

Kawngkhar a inhawng. Ka tlan lût. Ka inphelh. Aw rawl tawpa, “ Kum a thar ta!” ti pah a ka’n phit thla tak tak mai chu maw, kum thar ka hman tawh zawng zawngah a la nuam huai huai ber awm e!

Kan petrol ruih kan ek chhuah hnu chuan chau zetin chhuatah kan tlu khawm a. Kan muhil chu khaw vawtin min tiharh leh si. Zaikhawmna in kawta mei lum kan pan a. Mei kan tuah alh belh sauh sauh a, an thingpui in sen loh dekchia an hnutchhiah chu kan chhuang lum a, tui ti em em hian kan in leh a. “ Aw! Neih zawng zawnga kan zu lei ve lah kha kan chang ta mang si lova!” ti chuai raih raih chungin, kan in tum loh zawk thingpui chu kan in ta tlut tlut mai a.

Zu aiah thingpui

Keini ang bawka luck lo ve tho, kan thian zinga mi Tlana leh Rina te vak rawlai chuan min rawn fin a. Kan hman nawm loh zia inhre tawn ru reng chungin kan hman nawm zia kan insawisiak a. Tlana hi, rilru ṭha tak, titi thiam lo deuh, thil sawi hun leh hun lo pawhhre mang lo hi a ni a.

Thingpui chhêm dài pahin Tlana chuan, “ A mak e! Tunah pawh hian nikum ang tho khan khawvel hi a vir mek a nia!” a’n ti ngawt a.

“ Eng nge a mak vakna?”

“Aw! Ngaihtuah ve ta che u. A vir miaute chuan kum hluia Pu Hlira te in awmnaah khian kum tharah hi chuan Patea tein a awm daih tawh tihna a nia!”

Hma lam hun hriat theih a ni miau si lova. A Kum leh kum hlui thlah laia chatuan ram min pansan mai tur a ni tih hre lawk ila chuan, Tlana thu sawite kha nuih liampui mai mai lovin kan lo ngai thu tak deuh tur hi a ni a.

Kum hlui thlah zan a ni bawk a, khaw lai chu a reh tak tak thei lo. Nula leh tlangval rui leh rui lote an rawn tei leh nawk ṭhin a. Kan awmna zawna lo kal apiangte chu thingpui in turin kan lo sawm zel a, thingpui rawnin vete pawh an awm nual.

U Duatpuia a lo lang hlawl mai a. Ani hi a ruka fing deuh fiam nuam tak a ni a. Eng pawh zawt ila min chhâng zel. 

“ U Duatpui, kum engzat nge i nih tak le?”

“ A thim em mai, ka sawi sual ang!”

“ Ninety eight-ah tiraw i pian?’

“ Aih! Kan khuaah!” 

“… ‘nih leh kum tharah hian Pathian a lo kal dawn an ti si a, Vanram i lo kal ve ang em?”

“ Kal ang!”

“ Kha i rui sia!”

“ Petrol rui mai mai pawh in kal chuan ka kal awm em mai!” Petrol rui chu min zuam hlawm khawp mai.

Titi a kal tluang chhova, kan phur tulh tulh mai a. Chu a chhapah, mi reh ṭhep ṭhawp laiin, hang satliah pawh ni lo, a thima thim mùk mai Naresh-a( Natea) a lo lang ve leh ta hlawl mai le!

“ Nate, Kuminah i inbual tawh em?”Kan lo ti a.

A dan pangngaiin rang zetin, “ Bual bual bual, inbual daih tawh!” a ti zung zung a.

 Chhana chuan, “ awihawm loh! Kum a thar chauh a lawm!” a ti a. Natea chuan a hrethiam ta. Kan bâwl tih a hriat veleh, lawm vak lo tih hriat tak hian, “ Ho em mai…! Kal dawn….! Mu dawn!” a ti a, kal a tum a.

Duatpuia ber kher chuan a pawt ṭhu lui a, “ Bra(o)… Thinrim mi? Thu rawh… Thingpui in rawh aw…Bra,” a ti a.

“ In peih lo, kal dawn!” a ti a, a vin ta viau mai a.

 “ Kum thar a nih hi Bra, rilru thar put tur! Tlaivar ngei ngei a ngai a lawm, Bra!”

Natea chu a thin a rim deuh ta tak tak mai a, Duatpuia chu a en ang ren rawn a, “ Bra, ti suh!Hnek mai ang! Nang pawh andarpen ti dawn mi? Duh mi?”

U Duatpui’an bra awmziaa hrilhfiah hnu chuan Natea chu a nui nasa ber a ni leh si a. Chumi zan aṭang chuan Natea leh U Duatpuia chu an inkawmngeih ta em em mai a, inkuahin an kal chhuak dun ta a .

I inbual tawh em?

Keini ho chu tlaivar ngei tumin kan la ṭhu ngat ngat a, kan thingpui in avang chuan mutthlu hman lêk lovin kan zung sek a.Kum hlui thlahna leh kum thar lawm nan ar zawng zawng an talh zo vek tawhang chu tih nak laiin, khuan hmasa khuang tur arpa an lo la zuah . Kan thingpui bêl pawh a kang dawn ta.

Thingpui no hnuhnung ber chu urhsun takin, kum hluia kan zu in tak loh leh traffic police leh, zawng ho vanga tuai lem kan channa leh, Tei leh Sawmi leh tengtere hriatreng nan ruih ngei tumin kan in a. Zing ṭawngṭai inkhawm dar a ri ta.

Ṭawngṭai inkhawm tura lo kal apiang hnenah chuan, “ Ka pi, kapu, tun kumah i inbual tawhem? Kan lo ti zel a. “ Bual tawh e!’ an ti deuh vek a. An han ngaihtuah chiang a, “ E, bual leh lo!” an ti leh vek.

Kan chian em em leh he thuziak ho tak aṭanga kan zirchhuah ber chu; Kum thar tuk zing ṭawngṭai inkhawmah hian kum khat chhunga la inbual miah lote hlir an ṭawngṭai rual thin.

PRECIOUS LORD

Thomas Andrew Dorsey, ‘ Father of black Musician’ ti a hriat làr, Jazz music lama sùlhnu ropui tak tak hnuchhiahtu, fakna hla ropui tak tak phuah chhuak a, kum 1930 AD vela  rawngbawltu  hriat hlawh leh rawih hlawh ber zinga mi khan hlim taka Chanchin Ṭha a puan laiin, Pathian hawisanin a lo hnungchhawn hmiah tawh.

Zai thiam a ni a, rimawi bungrua khawih thiam loh reng reng a nei lo. A talent, a petu Pathian tana hlan lêt chu a tih tur dik takah a ngai ṭhin. Music lama a thiamna sang tak chuan a hun laia kristiante tana mi ṭangkai tak a nih tir a. Chuti khawpa thuhriltu lar leh mite hriat hlawh chuan a nuna hun harsa ber a han tâwk chiah chu Pathian ringhlelin a rawngbawl chu hun khawhralna mai maiah puhin a chawlhsan a. Mahse, chu hun thim leh manganthlak tak aṭang chuan rawngbawltu ṭha leh chak zâwk ni chungin a rawn tho leh a, a hla phuah zinga ropui ber “ Precious Lord, Take my hand” hi Dorsey-a kai thotu chu a ni. 

Nupui a neih tirh aṭangin hun harsa tak a hmachhawn nghal a, chenna tur in mumal an nei lova, America rama economy tla chhia avangin hna a vâng a, a nupui Nettie  hlawhchhuah tlêm te ringin rei tak chhung chu an nung ve ṭek ṭek chauh a. Mahse, chutiang karah chuan Pathian tana pen chhuah a ṭhulh chuang lova. An kohhran a zaipawl enkawl hna thawk chungin, retheihna leh harsatna karah hmun hrang hrangah rawngbawlin a vak chhuak fo ṭhin. 

AUGUST 1932 

1932 August thla a rawn herchhuah chuan an khawsak harsat zualpui a reh ve ṭan a, Chicago veng hmawrhah anmahni pualin in chhe te an nei ve a, kum sarih zet an inneih hnuah a nupui Nettie chuan an fa hmasa ber tur a pai ve ta bawk a. Retheihna kara rinawm taka Pathian rawng a bawl vena chuan rah ṭha a rawn chhuah ṭan tawh dawnin a lang ta. 

Rawngbawlna lamah a inhman nasat zual lai a ni a, hmun hla tak taka rei tak tak a nupui a thang bo san chang a tam hle. Hmun hrang hrang ațangin sawmna a dawng awl lova, lawm takin a chhâng lêt fo ṭhin. 

An inneih hnuah hlimna an hmelhriat ve ṭan chauh a ni a, an inhmangaihna timawi zual turin an fa hmasa ber an nghâk mek bawk a; an suangtuahna zawng zawng kawl a, hma lam hun beiseina nena thlir tirtu an fa hmasa ber chuan khawvel êng rawn hmuh a hlat tawh lo. Nettie chu nau hring mai thei dinhmunah a ding tawh a,a thla hnuhnug ber a hmang mek. A pasal pawh a bula awm tura a mamawh lai ber a ni. Chutiang boruak rit leh phurawm takah chuan St Louis Biak ina Revival Meeting-ah zai tura sawmna a dawng a, zai satliah ringawt tur a ni lova, a zai chu an rawngbawlna hmanrua tur ber a ni. Hemi ṭum zet chu a rilru a phir a, a nupui kianga awm a; an nuna hun pawimawh tak pakhat hmachhawn dun aia châk chu a nei lo. St Louis Kohhran mipuite chuan an nghahhlelh thu an rawn thawn fo bawk si.

Chutianga rilru inkhâp buai taka a awm lai chuan A nupui Nettie zâwk chuan rawngbawltu nupui nih a tlin zia tilangin a pasal tirtuah zawk a ṭang ta a. A awm loh hlana pasal mawhphurhna hlen sak tura pathian ngen chungin St. Louis Biakin panin khawhar takin a inkhalh chhuak thei hram . A chhuah dawn leh a chhuah hnu thleng pawhin, a nupui chak lo tak tan pathian a au lawm lawm a.

LEHKHA  IP ENG

Zaithiam tâwp thang Dorsey  zai chu kohhran mipuite chuan an ngaih luin, an hun chu nung takin an hmang ho a. Vawi tam tak a zai hnu a thâwk la a ṭhut chawlh ve hnu chuan, rawlthar pakhat hi hmanhmawh takin biak in chhungah a rawn tlan lût a. Dorsey ṭhutna lam chu rawn panin telegraph aṭanga thawn lehkha ip eng chu Dorsey a rawn pe a. Eng nge a nih ang tih pawh ngaihtuah chuang lovin hrilhhai takin chu lehkha chu a chhiar a. 

Chu lehkha a thu tawite inziak chu a  ni ; a nun thlâk danglamtu, suala tlûk tirtu leh rawngbawltu ropui tak ni tura a zirlai pawimawh ber chu. NETTIE A AWM TAWH LO. 

A pasal tana fapa duhawm tak a hrin theih nan a nun a hlan a ni.

A awih thei lo, a ring phal lo. Chu biak ina a hmelhriat ṭha tak pakhat chu punin telephone hmangin an chian zet a. A tak ngei a lo ni. A chhia leh ṭha hriatna a bo nghal vek a. A thinlung a zawhna chhiar sen loh awm chu zawh tur chuang a hre lova, chu lehkha a thu inziak chu dawt mai nise a ti a, dawt a nih a ring si lo, a awih thei chuang si lo.

Nettie thihna damdawi in lam panin hmanhmawh takin an chhuak nghâl a, kal kawngah  te chuan a ngaihtuahna a vâk vel ruai a, Nettie-in a mamawh lai taka a kalsan chu a inthiamlo a, miitui nen ngaihdam a dil a, amah ngei pawh a inngaidam thei chuang si lo. Nettie-in a lo chhâwn tawh dawn lo tih hre mah se, a hmuh châkna a zual tulh tulh a, a tawp nana a nupui lei taksa han kuah a, a ṭanga pawm bei vawng vawng  châkin phurna tel miah lovin a helhawlh a.

Damdawi in a thleng a, ni danga a zin haw a hmuah angin a nupui chuan a lo hmuak tawh hauh lo.

Chhâwntu nei lo Dorsey chuan khuma a nupui mu chu ngawi rengin a thlir a, ni danga a muhil hmel nen a dang chuang si lo. Mahse tu hrilh mah ngai lovin a nupui chu  mihring a tling tawh lo tih a hria, patling a pachang zo thlawt lo. Pindan chhunga awm ve te chu a hre chang tawh lova, a nupui tana a mittui sur chu a dang zo hek lo. Chu lusunna kara lawmna êng beisei tur a la neih ve, a hmangaih a nupuiin atana thilpek hlu ber leh hnuhnung ber. An nghahhlelh an suangtuahna zawng zawng kawltu an fapa chu a pawm kang a, lawmna leh lungngaihna kara rilru beihvai taka awmin chu thihna leh nunna thar chu lawm tur leh thlahliam turin a rilru a siam thiam lo a. A hmangaih a la kuah kham loh a nupui chu en reng chungin a nghahhlelh em em a fapa hming chu mittui nen a phuah thei ṭawk a, Dorsey Junior tiin.

Beidawnna kara a beiseina neih ve chhun a fapa chuan a nu zuiin, ni hnih hnuah a pa chu mal taka awm turin a kalsan ve leh ta a. A nupui leh a fapa chu hmun khatah a phûm a, chutah chuan a rinna leh beiseina, Pathiana a innghah ngamna  zawng zawng chu a phum tel ve nghal a ni.  Dorsey –a tan chuan khawvel hi natna bâk a ni ta  lova, lungngaihna leh khawharna hmun chauh a ni ta. A thil tawn chu hriatthiam har a ti a, chung thil zawng zawng thlen tirtu Pathian lakah chuan a beidawng a, A rawngbawl leh fakhla phuah pawhin eng thil tha mah a thlen lova, a thlen tak tak ngai dawn lo niin a hria a, Pathian hawisanin a nun a hmang chho ta a. 

Hetih laia a rilru chu tihian a sawi a, “ Pathian rorel dan chu a dik lo hle hian ka hria a, rinawm taka a rawng ka bawlsakna chu rawng takin min chhanglet a ni” tiin.

Ṭawng nachang a hre lova,nuih dan a theihnghilh zo tawh a, amah kawma tihhlim tum a ṭhiante a tibeidawng ṭhak ṭhak a,  ei leh in tur pawhin tih luih a ngai ta. A enkawltu a nu leh a ṭhian thate pawh an beidawng a , a lusunna leh Pathian laka a beidawnna chu hunin a liampui hun  nghah tawp bak tih theih neiin an inhre tawh lo. Hun a liam zel a, Mahse, Dorsey lusunna in tawp ni a nei thei lo.  

A PIANNA RAMAH

Chutia Dorsey-a beidawng, beiseina thar neih tir tuma beitute thleng pawha an beidawn hnu chuan,a ṭhian ṭha tak pakhat Professor Frye chuan ruahmanna a nei a. A tette aṭanga hrechiangtu a ni , Dorsey thisen tilumtu leh tidai theitu pawh a hrechiang hle. Boruak ṭha hipa len vah puiah Dorsey-a chu a sawm a, Music zirtir hna a thawhna College a music room a hruai thlen theih chuan a ruhmanna chuan hna a thawh a ring tlat a ni.

Thil chu a ruahman ang thlapin a kal a, Music room-ah chuan chhuanlam siamin a ṭhianpa chu a thla fal thei ta.

Tukverh bulah chuan a ding a, tlai ni nêm dul tawh lam chuan tukverh darthlalang rawn chhun tlangin a zung te chu a thlûr sung a, kawlkil êng no ruih chu a thlir reng a. Pawn lamah chuan a mit lên mah se, chhunglama thil awmte chuan an hip zawk . Amah inbum tumin a thisen so but but chu a haider a, rimawi bungruate kohna chhanlet loh tumin a insehruh ngar ngar a, nimahsela a ngaihtuahna vak vel chuan chu lam chu a hruai thleng ta tho si.

A insum zo ta lo, Piano chu a ṭhut chilha a sak apianga  Nettie-in ngaihnawm ti taka a ngaihthlaksak ṭhin; Music a zir ṭan tirh a sande sikul a sak ṭhin, Goerge  Alen-a hla ‘Must Jesus bears the cross alone’ chu, Nettie-in a lo thlir a, alo ngaihtlak ve beisei chungin sak a’n tum a. A riat mai mai emaw tih awm lek hian a zaichhuak a, ‘Isua chauhin a phur dawn em ni?’. 

Chung hun laia zaithiam tawp thang, Thomas A. Dorsey-a zai mawi loh ber ṭum a ni ngei ang . Mahse, a zai mai mai lo. Hla thu a zawhna te chu a mah a inzawt a, a chhanna te chuan a thinlung an chhun a, a hliam erawh an tuam dam sak thung a. Hla tlar danga kai leh chuan a ngai tawh lo, chu hla chuan a thinlung Pathian hawisan a, lung anga sak tawh chu a rawn chu keh vek a. Isua phurrit leh a phurrit chu a khaikhin a, zahna hlirin a khat a. Rawngbawl alo intih ve te kha engmah an nilo tih a hre thar a, lungngaih leh tuarna ruama lo nghaktu Pathian hmaah chuan bawkkhupin, a chânnate chu Pathianin a thiltihtheihna leh ropuina a tihlan tumna a ni tih a hre fiah ta. Isua kraws ngei chu a darah a nghat a, Amah zui tak tak tute kawng chu a bumboh a,  lungngaih leh tuarnain a khat tih a hre thar leh ta. Chu Kraws rit tak mai chuan Thomas Andrew Dorsey hlui chu a delhhlum a, Krawsah chuan phuma awmin, Dorsey thar a rawn tho ta.

PRECIOUS LORD CHU!

Lungngaih leh beidawnna ruam aṭanga ṭawng nachang pawh hre lo, zai leh thei pawh a an rin loh thawhlehna thar chang tu Dorsey -a rawn thawhleh rual chuan amaha awm reng Pathian thilthlawn pek, hla phuah thiam thisen chu chawh tharin a awm a. A rilru ṭawngtaina leh inhlantharna chu hlain a puangchhuak ta nghal a.

A naupan lai atanga music a kaihhruai, pathian thu nena chawi len Thomas A.Dorsey  chuan Pathian thlarau awmpuina a chan belh bawk a. Chu mihrang chu khawvela hla thu mawi ber ber ten bikbo sanna an  hre lova, music note mawi ber berte chuan a panin an rawn pan a ni ber mai. A bak awm tawh chuang lo a nih dan tur ang thlapin, rhyme scheme leh slable fel leh dik thlapin “PRECIOUS  LORD, TAKE MY HAND” chang khatna chu chawp leh chilhin a rawn sa chhuak nghal a. { Hriatthiam awlsam zawk nan, Mizo ṭawnga F. Vanlalrochana  lehlin hi ka dah ang e. CVL}

Ka kawng a hlauhawmin,

Aw Lalpa lo hnai la

Ka kohna che chhang la

Ka banah min chelh la

Aw LALPA, van inah min thlen rawh

A keyboard a a mittui far chuan a kutzungtang chet velna an tibuai pha lo, a hun tawn mek ata chhanchhuahna achan avanga hnukulh tun leh chutiang hun thim leh hriatthiam har taka Isua auh nachang a hriat loh avanga inchhirna nen a khat a. Pathian tana a nun zawng zawng hmang turin a inhlan a, harsatna leh buaiana kara nghet taka a din theih nan a mah chelh tlat turin a au lawm lawm a. Chak lo leh thinlung kehsawm veka a awm lain a Pathianin a kalsan lo tih a hria a, a koh hun nghakin A lo thlir reng zawk a ni. Isua tello a khawvel hmachhawn  chu; lungngaih leh beidawnna a thuah hnih thin tih hriain, lungngaihna zan thim leh hringnun  thlipui kara  a kut vawn tlat a dil a. Dorsey a thar chuan Isua tana tuar a huam mai ni lovin a châkin a châk ta.

Tlaini kawl a liam a

Zan khua lo thimin

Thihna lui kamah chuan

Ka hma min hruai ang che

Aw Lalpa Van inah min thlen rawh

Aw LALPA, min kai la

Min chelhin min hruai rawh

Ka taksa chak lo hi a chau a 

Zan thim thlipui karah 

Englamah min hruai la

Aw Lalpa Van inah min thlen rawh.

HLA  MAN TAM CHU….

Nunna pahnih hmanga thleng chu hla man to chu zaipawl a enkawlna Pilgrim Baptist Church-ah, Sunday hmasa berah chuan a sa nghal a. Hetih lai a an kohhran enkawltu Rev. Dr. Martin Luther King Jr chuan mawi a tiin a nun a lo hneh ngang mai a, Civil Right Rally a hmanraw ṭangkai takah a hmang chho nghal a, thu a sawi zawh apiangin Mahalia Jackson kha a sak tir ṭhin. Tin, a duhthusam ang ngeiin he khawvel a chhuahsan khan he hla hmang hian thlahliam a ni a. Kahhlum a nih hma a a tawngkam hnuhnung ber pawh," Ben, Zanin hian ‘PRECIOUS LORD, TAKE MY HAND’ nalh takin play ngei ngei ang che” ti a, Jazz Mucisian Ben Branch-a hnena a sawi kha a ni.

 Chu hla chu Pathianin a hmanraw pawimawh takah a hmang chho zel a, ṭawng chi hrang hrang sawm li vela lehlin niin  mi tam takin lungngaih leh tuarna ruam aṭanga Pathian hmuh nan te, a rawngbawlna kawng a chauh leh ngui changa chakna thar petu atan an hmang chho ta a.  2007-ah Music Hall of Fame-ah seng luh a ni a, a phuahtu Thomas Andrew Dorsey chu ‘father of Gospel Music’  leh ‘Father of black musician’ ti a chhinchhiahin a awm ta.  A satu tam tak zingah Elvis Presley-a sakin hriat a hlawh ber a, 2014 Grammy Award semna a Pop star Beyonce sak pawhin sawi a hlawh hle kha.  

ISUA MIT AN TUAM!

Lal Isuan Chhandamna puitlin tura a thil tuar  te hi ringtute tan chuan a ngaihnawm a, engmah hi han ngaihnep a, ngaihthah deuh tur bik reng reng a awm lo. An vua a, chil an chhâk a, an vit a, hlîng an khum tir a, sawisen a ni lovang. Heng zawng zawng zingah hian a  sawisatute’n a mit an tuamsak thu hi kan sawi tam loh leh chàwi lar loh ber niin ka hria. Mit tuam te mai mai chuan a hrehawmna leh tuarna a belhchhah lo viau mai thei. Mahse, an diriamna leh hmuhsitna tizualtu ber erawh a ni thei a, a rilru tina ber a tling thei tho bawk.

.

Chanchin ṭha pahnih Marka leh Luka te hian an rawn ziak a. “A ṭhenin chil an chhâk ta pang a, a hmai an tuam a, an hnek a, a hnenah, ‘ Sawi rawh,’ an ti a. Tin, Chhiahhlawhte chuan an chelh pahin an bêng sawk sawk a.(Marka)”. “Tin, a mit an tuam a,‘sawi rawh tunge vua che?’ tiin an zawt ṭhin a(Luka)”. Tin. Mathaia pawh hian a mit an tuam thu tak chu ziak lang lo mah se, “Tin,a hmaiah chil an chhâk a, an hnek a, ṭhenkhat chuan, “ Nang Krista, tu in nge beng che min hrilh rawh,” tiin, Marka leh Luka ziak nena inlaichin takin a ziak ve bawk.

.

Hei hi Sanhedrin hmaa ding a, Lal Isua leh Puithiam Lalber an inchhal hnu lawka thil thleng a ni a, a mit an tuam sak chhan pawh hi a lang fiah nghal ruak mai. Amah ngeiin Pathian fapaa inchhâl a, thiltihtheihna nei a Pathian ding lama ṭhu tur nia a insawi avangin nasa takin an thinrim a, Mosia dan hmanga Pathian sawichhetu tihhlum theih dan an neih ṭan chhan atan an hmang hial a nih kha.

.

The New Jerome Biblical Comentary chuan Zawlnei Isaia’n, miten an  hmuhsita an diriam tur thu a lo sawi lâwk tawh thlen dikna tiin a hrilhfiah a( Isa 53:3). Eng thuah nge an hmuhsita an diriam? Pathian fapa a nihna leh zawlnei a nihna chu awih lo leh tihel nan a mit an tuamsak a. Engmah hmu thei lova an siam hnu chuan an bêng a, chilte an chhâk a. “ Tu in nge beng che? Min hrilh rawh” tiin an ùan khum vel a. “ Pathian fapa, thiltihtheihna ropui tak nei i ni bawk a, i mit tuam chung pawh khan, tu nge beng che a, tu nge chil chhâk che? Tih i hre thei tho ang chu!” tiin an tiel vel a nih chu.

.

American Missionary, Samuel M Zwemer chuan  a lehkhabu ‘The Glory of Cross’ ah chuan tihian a sawi a, “ Amah an rin lohna chu huatna tel miah lova a thlir tlat vangte, an hriatlohna avanga an thiltihte chu lainatnaa khata a thlir reng vang zawk leh an thinlungte mei kan ang maia a hliau avangin a hmel an hmuh theih loh nan a mit an tuam a ni( Kraws Ropuina- R. Vanlal Rothanga, p25)” tiin a sawi bawk a. A hmelah khan a sawisatute a khawngaihna leh lainatna a rawn lang a, a mit meng zahawm takah khan amah hmusit a kutthlaktute chuan mi sual an nihzia an hmu a, Lal Isua mitmeng leh hmel kha an hmu thei lova, an en ngam thlawt lo a ni ber ang.

.

Luka 5:8 ah chuan, “ Tin, Simon Peteran chu chu a hmuh chuan Isua ke bulah a bawkkhup a, ‘ Lalpa, mi kalsan rawh, mi sual ka nih hi,’ a ti a.” tih kan hmu a. Hei hi Lal Isua leh Petera te  inhmuh hmasak bera thil thleng a ni. Zan khuaa len deng a arte lu kawn bal Petera te khan Lal Isua thupek a nih vang chauhin, beisei sang lo tak chungin li thuk lamah len an deng leh a, an sangha man pawh an rût seng lo hial a nih kha. Hemi ṭuma Lal Isua thiltihtheihna leh a nihna hmutu Petera chuan a en ngam lova, a hmaah bawk khupin, “ Mi sual ka ni” a ti thlawt mai a ni. Lal Isua lam hawi a, a thinlung tak taka a nihna hmuthiamtu chuan; a fellohna te, a chak lohna leh a tlin lohna zawng zawng Lal Isua hmelah a hmu ṭhin a, mi sual chhandam ngai a ni tih hriain a tlawm ṭhin a ni.

.

Tunlai hunah hian Lal Isua mit hi kan tuamsakin a lam hawi duh  lovin thuthlukna, ruahmanna leh duhthlanna kan siam fo ang em? Tih min ngaihtuahtir a. Kan hlâwkna tur, kan hming ṭhatna tur leh dinhmun sang zâwk  min thlentir thei thil eng emaw kan hmaa a lo inchhawp hunah, thil dik chiah lova tih ngaiin, kan tih loh tur tlêm tih a lo ngai ang a. Lal Isua lam hawi ngam lovin a mit kan tuamsak ve fo lo’ng maw? A lam kan hawi a, a hmel kan thlir chuan, kan thil tih tur, kan thutlukna leh ruahmannate chu a dik lo tih kan hmuh dawn avangin; hetiang hlâwkna leh mawina kan ban zawk chhung hian Isua mit kan la tuamsak fo thin.

THIAN

Thian tam tak siam chuan mahni intihchhiatna a siam a ni a, Amaherawhchu unau aia nghet zawk thian an awm thin.  THUFINGTE

Vawiin thleng a țhiana min chhiar a, 'ka țhian' ti a min lam ri vetute hi an tlawmngai ka ti ngawt mai. Hmelhriat man hla leh țhian chhawrnaawm tak  ka ni ngai lo hrim hrim tih hi ka hriat chian vei nen. Ka tana an țangkai anga, an tana ka tangkai let ve si loh ziate ka ngaihtuah châng hian, kei tehlul țhianah min chhiar hi chu an tlawmngaih leh phungthluk vang a nih loh chuan an piangthar chiang viau a ni tal ang.

.

Tu emaw thil tithei deuh te, hming țha deuh leh hmelhriat man hla deuh turte hmelhriat nih a, an țhian han nih ve thlakhlel deuh chang ka nei a, midang hi an ni ve ang em?

.

Ka kawm phak miah lo tur, finna leh changkanna lama ka zawlpui ni hauh lote kàwm a, an titinaa tel ve a, eng emaw changa an hriat let ve nih chak hian ka phusa a. Mahse, chung mite tan chuan kawm tlak loh mimawl ka nih ziate, an tana hlutna ka neih ve loh ziate ka hmuchhuak khawhnu leh țhin a. 

.

Țhian nihna hi a rila, a thuka , a hlu em em a. Mi na zawng thianah kan chharin kan chhiar ngawt phal lo chu a nih hi. Tumah hian mi sual,  khawtlang timualpho fotute thian nih kan duh lova. Mi lungngai leh chhawmdawl ngai reng țhian pawh kan duh hek lo . Kan tana hun nei lo, kan buaina min hriatthiam sak lo, kan chhawr let ve theih lohte țhian nih pawh kan châk kher lovang. An tana tha thawh man hla tak, min rul let ve țhin te tan lo chuan țhian nih hi kan tlin hauh lo.

.

Heng te ka ngaihtuah chang hian, Lal Isua hi a mawl ka ti țhin. A tan ka țangkai lova, ka rinawm lova, timualphotu ka ni ngar ngar chung pawhin, țhian țhain a tih tih tur ang zawng zawng tih a țhulh duh lova. Ngaithlatu țha ber a ni a, țanpui ngaih laiin a hnai ber a, lungngaih laiin  hnemtu țha ber a ni a, lungawi loh laia thlem dam thei tu a ni.

.

A țhianpa hian ka tana a tih chanve pawh ka tihsak lova, chuti chung chuan min hlat phah ngai lo. Phur chang leh mamawh chang chauh a ka va hriat let ve changte hian, a phur em em reng tho a, ‘ i lungngaih leh hnual chang chauh hian min hria a’ a ti ngai lo. Finna lamah nise, a fing ber a. Thiam loh leh theih loh a nei ve si lo, a thian nih hi a hlawkthlak a, a hahdam a; ka chunga a dawhthei leh lutuk hi ka lo awm thiam lova, kan ințhian țhatna ka lo tichhe leh zawk țhin a.

.

Amah lah chuan, tu tan maha țhian atan tlak loh keimah ang rethei si, sual ve bawk site țhian niin a inchhal a( Mat 11:19). Mi lian zawk leh chhuanawm thian nih ka duhna aia nasa hian; kei, rethei si, sual si, mawl si, engmah țangkaina nei lo hi țhianah min sawm reng a. A sawmna chu hriatthiam a, lo pawm sak mai hu a va phu em.