Miin Vanram a ngaih em em a, thih hnu piah lam ram a suangtuah fo chuan, he dam lai khawvelah hian a tlatlum lova, a tlangnel lova, a chan a chauin, dinhmun hrehawm leh hringnun nung lo tak a hmang fo tihna ni. Mi chak lo zawkte, mi tê zawk te, vanduaina avanga lei rem rap ve thei lo rahbi pelh mêk te hi Vanram luah tur leh thlahlel em em tura thlan bik te chu an ni a; chung zingah chuan Mizo hmeichhe hla phuah thiam Pi Zumi pawh a tel ve. A tan chuan he lei hi a chhia a, a ruak ngawt a; thlakhlelh tur leh beisei tur dang reng reng a awm lova. Vanram a ngaihtuah chang a, hlimna leh lawmna a neih ve te chu, khawvela nuam a hriat chhun a ni.
ZUMI LUNGLENNA LAM
Hla a phuah tam lova, vawiin thlenga kan hmuh theih tur phei chu, ‘ KA HMAAH LUI RAL RAM MAWI CHU A AWM’ tih leh ‘ KHAWVEL HREHAWMA KA LEN LAI HIAN’ te an ni a. A Hla phuah pahnih chauh hmu thei mah ila, Mizote thinlungah hmun thuk tak a chang thei tho a; Mizo ringtute kan awm chhung chu a hming leh a hla hi a dai tawh lovang. Hla thu un leh khirh a hmang lova, chhiar ruala hriatthiam mai theih turin mawi takin a remkhawm a; chu chuan mi thinlungah awlsam takin thu a sawi a, a lunglenna ṭawmpui ve turin kawng zau takin min hawnsak a ni. A hla thluk te pawh sak nuam leh tlaungtlam tak a ni a; zo ngawih ngawih, zo hliah hliahin a luang delh delh mai a ni.
Hla phuahtu tam zawk chu leilung mawinaah an lung a leng ṭhin a, nungchate hram thawmah an luang liam fo ṭhin. An hmuh leh an hriattte chuan an suangtuahna a kai harh a, chung chu thu mawi tak taka cheiin thu leh hla mawi lungkuai tak tak min lo hlui ṭhin a. Zumi erawh chu, a la hmuh ngai loh, a awm ngei tih pawh rinna chauha a hriat chu ngaiin a lung a leng em em mai a. A lungngaih hnemtu leh a lung tileng ber chu mita a la hmuh loh Pathian leh a buatsaihsak vanram te an ni.
‘A tleirawl lai aṭanga Pathian ngaihsak mi, a phak tawka Pathian thute chhui a chhut ve neuh neuh ṭhin a ni a, thih hnua ringtute awm dan tur hian a ngaihtuahna a luah nasa hle ṭhin’ tiin a chanchin ziaktute chuan an sawi fo ṭhin a. A tleirawl lai chu mizoram hmun thenkhata hrahna thlen lai leh kristianna ṭhang duan lai tak a ni a. Sakhaw mumal pawh kan neih hmaa, pialral a awm ngei tih hriatna thuk tak nei Mizote thinlungah, sap ho vanram sawi kha a tla na hle ang tih a rin theih. Kan rinna hlui, Pialrala hmun sang leh nuam chang tura lei lamah pawh hmingṭhat leh dinhmun sang pawimawhna kha, kriastiannain ‘Vanram chu mirethei leh chan chhe zawkte ta a nih zia’ min hriatfiah tir lai vel a ni a. Fahrah, rethei leh vanduai em em Zumi pawh Vanram chuan a lung a tileng lo thei lo.
Vawiina ringtu tam zawk hi chuan Vanram hi kan ngaih hmel loh, nun chauh leh zuai chang a vanram han thlakhlelh laite chu nei ve mah ila, Zumi ang em a, a hun puma Vanram ngai hi chu kan awm lo. Ani kha zawng, leia tlangnel leh tlatlum hman lek lovin tuarnain a nun a tibuai reng a, Vanram a ngai a ni. A kuthchhuak kan hmuh theih chhun pawh vanram a ngaihna a puanchhuah te an ni.
‘Ka hmaah lui ral khawmawi chu a awm’ tih hlaah hian chang tinah lei piah lam ram a ngaihthu a tilang a.
Ka hmaah luiral khaw mawi chu a wm
Thlen ka nghakhlel khawpui mawi chu’
Ralmuang hmun reng hi a awm lo
Lalpa hnen kan thlen hma hi zawng’
Van hmun ropui thlen hunah chun
Fakna hla daiin ka ring lo
I ram mawiiah min min hruai ang che,
Lawmna kin tawh lohnaah chuan”
Tin, a hla pakhat ‘He lei hrehawma ka len lai hian’ tihah pawh hian Vanram a ngaihzia a tarlang nual a.
Mitthi ngaih tah leh rumte pawh,
Chu ramah chuan a awm tawh lawng.
Lei hrehawm lungngaihna pelh hun tur chu
Rinna thlirin lung a leng
Ka lungngaihna leh ka buaina pela,
Lalpa hnen thlen ka chak
Aw Ka Lalpa Min hruaizel rawh
Chawlhna nuam khi ka thlen hma chuanin
Pathian hnen a thlen a, vanram kawngkhar a hawn huna thil lo awm turte chu a lung tileng a, thih hnu piah lam ram suangtuah tir fotu a ni. Fahrah taka seilianin vanduai reng rengin a nun khuaa hmang zo a. Hlim ni leh lawm nite nei ve bawk mah se la, a nuna roreltu lian ber chu channa leh tuarnate kha an ni tlat. Vanram a thil lo awm turte ai mahin Vanram a thil awm tawhlo tur te ngaiin a lung a leng a ni zawk ang, a tih theih.
ZUMI KHAWVEL
Zumi Khawvela thil langsar ber chu THIHNA a ni. Hemi avang hian vanram a ngai a, thih hnu piah lam ramin a lung a len thin em em. “ lungduh zawng zawng an kimna hmun, hmuh chakin ka ngai bang thei lo” “ Mitthi ngaih tah leh rumte pawh chu ramah chuan aawm tawh lawng” ti a a au chhuahna hian a nuna thihna inlulin zia a tarlang chiang viau.
Naupangte a nih laiina nu leh pa ten an boral san a, a laizawnnu nen a patea belin nun khua an hmang chho ve a ni. A patea chuan a fa tak ain a lo hmangaih a ni thei a, a fa takte lakah a en hrang thei bawk, chu chu kan va hre phak tawh lova, kan hriat chhun chu Zumi te unau nun hi a kim tawh lo a ni. A nunah khan ruak hnawh khah zawh loh a awm a, a tlei tak tak lova, hahdamna taktak a hmu lo. A hmangaih a beisei Pathian chauh lo chu inhnemna leh thlamuanna kha a hmu lo a ni.
“ Khawvelah muanna a awm lo, nangmah chauh ka thla a muang ang”
Rethei fate kan lawmna par mawi kung, Aw ka lalpa nang I lo ni”
Ka lungngaihnite tam mah se, aw Lalpa min hruai zel rawh”
Tiin, a beisei pathianah bak thlamuanna famkim a hmu zo lo . Rawlthar nun hmang chho tur Hrawva pawhin hun lo takah a nu leh pa a chan a, “ Ami chunnun lungduh hraileng an awi e, kei ka chunnu khuanu lengin, awm har riangte min awi e” a tih angin, amah awm tleia chawi liantu ber chu a hmangaih Pathian a ni.!
Thing delh loh lung delh loh na na na chu a rawn nula chho ve a, a nun chu inherremin a khawharna ata chu talchhuah ve te pawh a inring ve ngei ang. Pasal nei a, chhungkuate dinin nun pangngai tak hmang ve mai turah pawh a inngai ang a. Mahse, a lungkhamin a chim san lai takin a hlimna thiahsakin a awm leh thin a.
He hmeichhe nunnem leh zakzum tak Zumi hi Vanduai tur reng a khua duan, khawvel dan tikhalh kimtu mai niawm takin, vanduainain a vil reng a. Pasal a nei a, kum khat em pawh an inkuah hmain a sun leh ta mai, a nuna ruak hnawh khat thei tur bera a ngaih pawhin a a khawharna belhchhahin, a retheihna leh a vahvaihna khawvel tizautu mai a ni a.
Upain ‘ Nupa țang țhen chu dar lehlam sahthlak ang a ni’ an ti a, Zumi tuarna leh channa erawh a sawifiah zo kher lo ang. Thim hnuaia kun Zumi tan Beseina eng a rawn de ve, a lo ruak lo hman hlauh. Fapa a hring a, a nun ruak hnawh khat a, hma lam beiseina nasa tak siam saktu a ni. A la naupang a, fapa pakhat han tulpui mai mai chu a huphurh bik lovang. Chutianga beseina sang tak nen a hmalam a thlir ve lai chuan a nunah thihna bawk a rawn lang leh a, a fapa pawhin chu nu vanduai chu a kalsan leh ta.
Khawvela a len chhungin thihna leh khawharna nen an inngheng reng a, chutiang karah chuan, “ Aw, Kal lai kan ni, I chawl lovang; Lalpa chakna ringin Khawpui mawi I pan ang” tiin, a a inbeng harh fo thin.
ZUMI SUALNA
Hmeichhe zakzum tak, mi pangngai pha zan lo emaw tih mai tur khawpa inthlahrung leh mahnia awm deuh chawt ṭhin Zumi khan Mi sual a nihna kha a pawm em em mai a. A sual vang hrim hrim leh Pathian a ngaihsak loh vang hrim hrim erawh a ni lo. Nu inngaitlawm leh Pathian a ngaihsakna atang zawkin ‘ Mi Sualah a inchhiar a ni zawk.
A nun beidawnthlak takah khan beidawn chang a ngah ve ang. Siamtu Pathian han dem a, a rorelna chu fel lo leh, hmangaih takin ro a relsak ve lo nia hriat chang kha a nei ang tih a rin thiam theih. A chunga thil thlengah ngaihsak lo riau leh a tuarna a belhchhah fonaah chuan a lung a awi reng bik hauh lovang. Han tihtauh a, Pathian dem ngawih ngawih chang kha a nei ve a, a dinhmun a tang khan a awm hle bawk. “ KHAWVEL HREHAWMA KA LEN LAIIN” tih hlaah hian, a nuna sualin ro a rel thinna chu tihian a phawrh a.
“ Khawvel hrehawma ka len laiin
Sualin ka rilru a tibuai.
Ka thinlung sual khawvel hawi tawh hnu hi
Kalvari lamah hruai leh rawh”
Mi dum hla phuah thiam leh thuhrilhtu lar tak, ‘ Father of Balck Musician’ an tih hial Thomas A. Dorsey khan Zumi ang thoin, tum khatah a nupui leh a fapaa sun a, chumi avang chuan Pathian laka vuiin rei tak a rinna a thlauhthla a. Zumi pawh hi a rinna thlauhthla tura sualin a beihna hi a nasa hle ang. Sual khan a bei fo a, remchang leh ṭan chhan tha tak hmangin Pathian laka beidawng turin a tur fo ṭhin a. Beidawn chang, vui chang, hnung tawlh ni kha a ngah ve hle a, a tawpah erawh famkimna ram a thlir leh zawk ṭhin.
“ Aw Van thlarau thianghlim lo leng leh la, Thinlung sual kalh hawng leh ang che” tih mawlh hi a rilin a va thuk tak. Mihring hi inpuangin inphawrh ve ṭhin mah ila, kan thinlungah hian tuma thlen phak lohin, hmun biru, hmun tawp leh khawhar kan nei ṭheuh a, chu pindan chu kan kalh ṭhin. Zumi ngei pawhin chutiang pindan kalh tlat chu a nei ve a, a sualna leh lungngaihna tuma hmuh phak lohin a dah tlat. Thlarau thianghlim chu a thinlunga lenglut a, a pindan kalh hawng turin a sawm ngam thung.
1 comment:
Ngaihnawm hle mai
Post a Comment