Krismas Nghangiai

November thla laihäwl ni tawh mah se ruahtui tlâk tam kum a nih avàngin tui a la lian deuh a, khaw vâwt chu lo dah ṭha ta ila, mi hrât khawkhêng ka pate ang tan lo chuan lui kal chu tih mai mai chi a ni lo. Ka pa hi lèn den lamah chuan, kan khaw Petera an tih ṭhin kha a ni ve a. Mahse, hlo thlawhnaa a inhlìam aṭang khan sangha reng reng kan la ei leh ta lo.

Khatia chhungkaw pa ber a inhliam takah kha chuan hlo pawh kan thlo chhuak hleithei lova, buh pawh sanghal nen, vaki rual leh sazu nen kan lungawi lohna tâwk ṭheuhin kan insem a ni ber. Kum tàwp Krismas bazàr nana kan innghah ve ṭhinna hmarcha leh thlài dang pawh sawi tham kan thar meuh lo.

Chawlhni tlai, November thla chawlhni vawi hnihna a ni a. Boney M-in ngaihsan an hlawh thar leh tawh a. Hlimsáng nu te, zu in mi te, nula leh tlangval te, naupangte leh kohhran hruaitute pawhin an duh dan ṭheuhin Bethlehem an thlír a. Ka pa hmelah erawh chuan, huphurhna nasa tak a lo lang chhuak a. “ Engtin nge in unau thawmhnaw leina tur hi kan neih dáwn ni?” a ti chhuak charh charh a. Kei chuan ka châk êm êm leh exam zawh hun atana ka lo ruahman rûk ràn, lui kal ka rawt a; a ke a dam tawh avàngin ka inthlahrung lutuk lo. Ani pawh chuan a remti mai a. Mahse, ‘kan kal dawn nia’ ti ta lo chuan, ‘ ka zuk kal ang e’ a ti daih a. Sikul kan la chawlh loh avangin ka kal ve chu a phal lo dawn a, mahse ṭap chungin ka ngen a. Kar twp lamah zan hnih vel riak tura min hruai ve chu a remti ta a ni.

Ningani zing karah chuan riak turin kan insiam ta a. Ka pa chuan ip vár lian pui khat thúrin lénkhang a khung a, a pangah chuan kuailén a la khai hram bawk a. “ Pa, zan hnih lek kan riak dàwn si a, kan va keng tam awm ve?” ka ti a. Ani chuan, “ pakhatah sangha pakhat zel pawh man ila, kan hlawhchham dawn lo tihna a ni mai,” a ti a, ka pa nge nge… Daddy, daddy cool!

Hma takah tukthuan kan ei a, dar riat pelh hretah Chhim Tuipui panin kan chhuak a. Ka pa chuan ip var lian pui chu a phur a, a chungah kan mut lum theih tâwk velna tur  mutbu a chhuang bawk a. Keiin ipte pui te vak loah buhfai leh thil ṭul tlem ka ak ve a, chuti chung chuan kalkawngah min la chhâwk zeuh zeuh ka ngai tho. Bungbel leh lawnglêng chu miin an riah sa kan ring. Dar sawm pakhat velah a hmun kan thleng a, Ngharkài li kamah  riahbuk kan sual a. A awlsam thei ang bera siamin Silpaulin kan zár a, pawnah thuk, ei-rawngbawlna tur leh sangha rèpna tur kan siam a. Kan mutna tilum turin mi loa mi buhpawl kan phur bawk a.

Lènkhang zàr

Bûk kan sùal zawh hnu chuan kan chawfùn kan phelh a, kan ei laiin ka pa chu a hawi kual vel a, a rin aia tui a la tam thu a sawi a.

Kei chuan, “ Pa, lui kal dang hi an awm ve an gem le?” ka ti a.

“ Awm lovang tun ang hunah hi chuan tumah an kal peih lo, hrât ve fé angai!’” a ti mai a.

Sangha man kan ṭan dawn ta. Kan hmanrua chu lawngah kan vawm lût a, kan chhuah dawnah ka pa chuan, “ Kan lawng lah hi a te ṭengṭawng si a, chêt chêt awih loh aw,” a ti a.

Kan lawng hi thlanvawng thinga tuk, lian vak lo a ni a, a léi duh êm êm lehnghâl. Nula inla no ve tak, dawihzep luih ching ṭhin te chu chuang se, ka pa rorum ve tak hian a nam thla daih duh ang. An ṭe nasa dawn lutuk!

Lènkhang chu kan zár ṭan a. Silai tlâk lí, ngharkài lí leh Saibu liah chuan kan zár kim vek a, nghakuai kan kam chho zel bawk a. Silai tlâk lía kana wm lai chuan ka ning tawh khawp mai. Lénkhang pe tura ka chêt zeuh zeuh bak chu ka ṭhu reng ringawt a.

“ Number 20 kha.. Number 30 kha” a tih chuan ka bo thei em em leh nghâbl. “ A hrui sen, a hrui dum” tih te, “rubber var awmna rubber sen awmna” tihte chauh hi ka hriat ve dan a ni.lawk ila, suar tukkhumah khuan kaikuang I lo zuk man dawn nia,” a ti a.

“ Eng atan?” ka lo ti hu a.

“ Nghangíai lian pui pui man nan” a ti a, ka’n phur nghâl em em ringawt a!

Kaikuang chu a lo tam khawp mai a, mahse, kut lâwng chuan man theih-a-bar ka nei lo. Ka pa a lo chhuk chuan ka man sa ka lo hmuh a…

“… a va tlem ṭengṭawng  ve!” ti pahin a en vang vang a, “.. perhpàwng kan laih belh mai dàwn nia’” a ti a.

“ Perhpàwng chu eng man?”

Kal pahin, “ Nghakhing leh ngharúl man nan,” a ti mai a.

Tlai hmeh tur

Tlai lama kan chawhmeh tur chu a ngaihtuah lo riau hian ka hria a. A theihnghilh a nih ka ring deuh a. Ka pa kal chu ka um zel a, “ Pa, tlaiah engnge kan hmeh ang a?” ka ti ta nge nge a.

“ Sangha le!”

“ Khawi a mi?”

“ Lènah khan kan âwk dawn a lawm!”

“ A âwk hman dawn em ni?”

“ Hman e a! Nghakùaia leh kuailènah kan tarh chhungin kan chawhmeh khawp chu a âwk hman daih ang,” a ti mai a. A huphurh lo khawp mai.

Lènkhang kan kam zawh hnuah nghakùai leh kùailènah perhpàwng leh kaikuang kan tarh leh vek a. Nghakuai chu tupui suthlahah kan hlíng deuh ber a, mau phun chawpa hlinna pawh kan nei nual. Kùailèn pawh saibu lí leh Ngharkài lí tan tlangin kan zam a; kaikuang kan tarha , a daih loh avàngin sangha tê deuh tarh leh turin a ṭhen chu kan dahawl a. Chung zawng zawng kan tih zawh hnu chuan thing kan fawm a, rei lote kan nghah leh hnuah lénkhang chu kan en ta a.

Bawng ( Sangha manna tura bâwm tah ) ka ak a, ka pa sangha rawn phawrh apiang khung nghâl zel tumin ka lo inring ràn a. Mahse, khung tur ka nei tlem hle. Tlai chawhmeh khawp ngawr ngawr bâk kan man lo. Ka lo beisei sàn em avàngin bûk kan thlen chuan ka hnual hle a, ka hmélah a lang chhuak a ni mahna, ka pa chuan, “…zànah kan en leh ang a, a lo âwk ṭeuh tawh ang,” tiin min hnem a.

Ka pa chaw chhum lai chuan ka chauh em avàngin mutbu nghèngin ka tlu zál a, sangha a chhum dawn lai chuan chhum zawh vek a tum ni a ka hriat avàngin mak ka ti a, “Pa, a vai khan chhum vek I tum em ni?” ka lo ti a.

“ Tih tham pawh a nih loh hi…”a ngawi vang vang a, “…I ui deuh a ni maw?”

Ka ngawi reng a.

“ A hmuna awm kan nih hi, phäng lutuka hmeh tur a ni ngai lo, vawi khat enna chauh a nia, kan la âwk leh ṭeuh dawn alawm,” a ti a. Ka pa chuan ka ngaih a tiṭha hle a ni. Chaw kan ei lai chuan ka chauh em avàngin zana lènkhang en loh mai ka rawt a, ka rawt thlu ta a.

Lungawina sangha rep

Khua chu a vawh theih tàwpin a vawt a, zanah pawh ka mu lum thei lo lek lek a, mahse ka pa chuan a banin min kuah a, ka duh aiin a lum ka ti. Zingah pawh ka thawh hmaiin thingpui a lum a, chaw a lo chhum hmin diam tawh. Zing kár phei chu vawt vik vek tak a ni. Tuipui a luang khu kal vut vut a, súar luang ri but but phei chuan dài châkawmna reng reng a nei lo.

Hmá takah lènkhang en turin kan chhuak a, suar kan paltlang apiangin ka pa chu a châk ber ti tur ni àwm takin a zuang thla nalh zel a, kei chu a lum thei ang bera inthuamin lawng hmawrah ka ṭhu ṭhin. Zingah chuan tlai lama kan man aia tam deuh kan man ve ta a, chawhmeh tur bâkah rèp tur kan nei ṭan ta. 

Lènkhangah chuan nghangiai note, nghalaiking, nghaler, ngha funglawr, ngha darthlalang bâkah nghahàr leh lêngphârte kan âwk a. Nghakuaiah nghakhing lian vak lo pakhat leh ngharul kan awk bawk.

Kan sangha rèp lai ka thlir chuan ka lungawi ta hla mai. Zirtàwp tlaiah leh inrinni zingah chutiang zat chu kan âwk leh a nih chuan man tlêm tih theih kan ni hauh lovang.

Nghapawnchhia a nih kha!

Chhunah chuan tih tur em em kan neih loh avangin rál leh lamah nghakùai khái turin kan inkar phei a, changpat kan tarh a. Ka pa hnenah chuan, “ .. Tinge kaikuang leh perhpawng kha kan tarh loh,” ka ti a.

“ A khàia khàiah hi chuan changpat hi a rim a na ber a, sangha te leh vir zual a ko a lawm,” a ti a. Lung chungah min ṭhut tir a, a chiah dàn turte chu min hrilh a, “ ..tih chêt tih chêt loh tur a nia, nghah peih a ngai a, a rawn che der der ang a, an ei dawn tak tak chuan an hnûk mai ang, tah tak chuan I phih dawn nia,” a ti a.

Ka pa nen kan inkarah chuan lung pakhat a awm avàngin kan inhmu thei chiah lo. Ka chiah ṭan chauh tihah chuan ka nghakuai chu a rawn che ṭan der der a, a che nasa  êm êm lehnghâl! Lian ve tâwk tak a nih ka ring. Ka pa sawi kha ka hre reng a, a hnuh hun ka nghâk char char a. Ka nghâkhlel bawk si ning bawk si chu ka thlan dup mai a ni. Nghakùai tiche mêktu chu ka’n mitthla a, eng ang sangha nge a nih ang ring thiam chiah lo mah ila, ka ring lian hle a ni.

Nakinah chuan a hnûk ṭan ta. Ka ṭan hmun ka siam rem sauh sauh a, ka theih tâwpin ka’n phih mai chu….  Ka hnung lama ṭiaudûpah chuan ka phih chhuak a, a inperh nghâl nawk nawk a.

Ka thawm a hriat velah ka pa chuan awki sáng takin, “ E he! E he! a mam e, a man e!” a rawn ti a. Patling han sahâwk vak chu a inthiam lo leh deuh a, dam duaiin, “ Nghapawnchhia a nih kha, a va lian ve,” tih pahin sangha perh nawk nawk lai chu  a man a.  A hnuah ka pa paw’n ka man aia lian a man ve leh a, nghapawmchhia pahnih chu tlaiah kan hmeh a.

Sangha ur

Tlaiah chuan lènkhang kha kan kamna kan sawn a, nghakùaiah a tarh thar kan dah vek bawk a. Zirtàwp tlaiah chuan zinga kan awh zât bawk kan âwk leh a, sangha chu a rep an lo nih chuan a tam ta hauh lo mai. A tam lo tihah mi hmuhah chuan tam tak a ni, mahse, krismas thawmhnaw leina tur tùak kan ni a, chu chu a daih loh chuan a tlêm tihna a ni.

Chutiang zât chu inrinni zingah âwk leh pawh ni ila kan unau thawmhnaw leina chu a daih dawn lo hrim hrim. Kan innghahna ber nghakùaiah lah sangha lian kan âwk thei der si lo. Kan awh ve chhn nghakhing, nghangíai leh ngharúlte chu a puitling an ni bawk si lo.

Inrinni zing chu kan hun tàwp ber a ni a, tah pawh chuan ṭum dang aiin kan âwk tam chuang lo. Kan sangha man chu  a tlêm hauh lo mahse, a tam zâwk chu sangha hralh tlak loh an ni. Zing karah lènkhang leh nghakùai kan sût vek a, Ngharkài lía kùailèn erawh chu ka pain, “ Sangha ur chhungin keimahin ka sût mai ang,” a ti a. A hma thei ang bera in thlen tumin kan inbuatsaih a.

Lènkhang kan en zo, bûka kan insiam rem laiin lui mawng lam aṭangin mi pahnih an rawn chho a, lui kal pawh an ni lo, an ram riakin sangha an dap ve mai chauh a ni. An bâwm khat hnawkin sangha rep an hàwn a. Sûrkél, patling chawnpuar tiat vel,  a nung chungin lawngah an rawn hnûk chho bawk a. “ Lalpa, keini tih tak zetin kan thawkchhuak a, kan mamawh zât pawh min pe duh lova, mi kal mai mai pawh i man tir ṭeuh tho si a…?” ka ti rilru a.

Chu mite pahnih liam fel hnu chuan rawng kan bâwl ṭan ve a, ka pa chuan, “ Ti hian chaw leh chawhmeh hi lo vil la, sawta kùailènah khan kaikuang ka va tarh leh chhin ang e, sangha ur chhunga a lo awh ve tak mialin,” a ti a.

Ka pa kal hlan chuan sangha ka lo ur a, sangha hi uluk taka ur a ngai a, urna mei tuah alh lutuk chuan a kang hma êm êm a ni. A tâwk chauha mei tuah a, uluk taka vil reng tur a ni. Chu chu ka pa min hrilh ka sawi chhawn leh a ni. Ka sangha ur lai leh bawma kan khung tawh chu ka entawn chhen a, a hlâwk leh daih zai thei ang bera ka chhût pawhin kawr thar leina a la daih lo hrim hrim. Ka pa pawhin a beiseina tawpkhawk a hmang tawh a, chhun pachangah lehnghâl kùailèna sangha awh theihna chance hniam zia chu kei aiin a hre chiang zâwk ang.

Nghangiai chu le!

Chaw kan ei a, sangha chu kalkawnga a nam lohna tâwk vela kan ur hnuah haw turin kan insiam a. Kal lama min tibawr bertu lènkhang chu, ka pa a riah leh dawn avàngin hawn a ngai tawh lova, kan zangkhai phah hle. Kan chhuah dawnah ka pa chuan sangha bawm chu en vung vung pahin, “ Ṭengṭawng a..!” a ti a. Ka pa hian, “ ṭengṭawnga” tih thumal a hman reng rengin tha lo lampang, tê, tlêm leh chhia sawina lam a ni ziah.

Hàw tura ràl leh lama kan kái pahin kuailèn kha kan en phei nghâl a, ka pa chuan a sût phei nghâl zel a; a chetzia leh hmel aṭang chuan awh rinna a nei tlêm hle tih ka hre thei. Mahse, li lai kan thlen chuan a ṭhu rem thut a, “ E he! a âwk a niang! A pawt hruih hruih mai,” a ti a, ka lo phur tawh lutuk a, “ a lian em? A lian em?!” ka lo ti thuai a.

“ Khu lai lawkah khuan a niang…” tih pahin hnai te a kâwk a, “ … a lian vak lo a niang, a pawt zawi ṭengṭawng e mai,” a ti leh a. Phür lutuk anga lan loh tumin ka insum ṭang ṭang a.

 A kawhna zawn vel kan thlen chuan, kaikuang kan tarh kha a lâwngin a lo inkhai a, chumi a khawih lai tak chuan, kei ngei pawhin ka hmuh theih khawpin, kuailèn chu a rawn pawt che leh dawrh a. “A hmawrah sawn a nih saw! A lian hle a niang!” ti pahin a insiam ṭha leh sauh sauh a. Kuailèn pawh chu a hlûm ṭha hman tawh lo, lawngah chuan a bâng lût mawlh mawlh ringawt a.

Vau kama kan hlinna aṭanga feet sawm pawh tling loah chuan Nghangíai lian pui a lo âwk reng mai le!

 Ka pa chuan a chhuah hlau takin dìm tein a khawih a. Mahse, dim hleih theih pawh a ni lo, a lian si, a tal na si. Lawng chhunga a rawn dah lût chiah chu a inperh vak vak a, lawng chu a sù lei búm búm a, ka pa ngei pawhin a chelh hneh lo ṭep a ni. A chemin a khawng zal a, a hling a tan hnu chuan a awm ta hle hle a.

Krismas kawr

Nghangíai chu kg thum leh kg li inkar vela rit a ni a, a hring geiin kan hawn a. Ka pa khài pawh ka phal lo a, rit ti chung chungin ka khái lui ṭang ṭang a. Khaw chhung kan luh chuan miin an en duh khawp mai a, lian an tih thu leh khawia kan man nge min lo zâwt zel a; khatiang êm êm khan ka la intithei ngai lo.

Kan sangha man chu kar loah kan hralh zo thuai a, Nghangíai phei chu  a chuhin an inchuh a. Ka pa chuan kan ei atana dah a rilruk deuh a, mahse, kan hralh lo thei si lo.

Ka pa chu amahin kar khat dang a riak leh a , chumi hnuah chuan ka u nen, kan pafa thumin kan bazar ta a. Mite angin lei to ve thei lo mah ila, keini unau aia hlim kha an awm kher lovang.

Hetih lai hian kum sawm pathum lek ka la ni nain ka lian ve tawh hle a, a hre ngai lo tan chuan tlangval tih ngam ka ni tawh, tlangval sual deuh pawh ka tawng zeuh zeuh tawh.

Bazar chhung khawi lai pawh chu a chèp êm êm vek a, tun hmaa kawng ni ṭhin pawh sumdawng hovin an luah khat vek a. Nu pakhat toys zawrh ka en laiin ka pa leh ka u chuan min lo kalsan daih a, min kalsan tih pawh an inhre chuang lo. Ka hriat chhuah veleh a rang a rangin ka zawng nghâl a.

Kalkawng zím têah chuan tlangval pathum a pharh thei ang berin an kal a, ka hmanhmawh bawk si ka hlauthawng nawk si chuan hreh chung chungin ka’n su tlang rup mai a, an lo lâwm lo nasa! Ka keah min chhuih nghâl ṭawk ṭawk a; chutah tak chuan hla vak lova ka pa leh ka u ding chu ka hmu a, ring tâwkin “ Lal Apa!” ka va ti vak a.

A rawn hawi rual chiahin intithei tawkin hnunglam ka hawi ve nghâl a; tlangval pathum min chhuih ve khanglang tute  pawh kha hnung lam an hawi zûl zûl a, Ka pa kha chu an ngam lo hrim hrim.